Sở hữu những cánh rừng đặc dụng quý giá tại Vườn Quốc gia Cúc Phương và quần thể danh thắng Tràng An, Ninh Bình được ví như "lá phổi xanh" khổng lồ của vùng nam châu thổ sông Hồng. Tuy nhiên, đằng sau màu xanh bạt ngàn ấy là cuộc chiến thầm lặng và cam go với "giặc lửa", đặc biệt là tại những khu vực núi đá vôi hiểm trở mỗi khi mùa hanh khô ập đến.

Khác với nhiều địa phương có rừng trồng trên đồi đất, rừng tại Ninh Bình mang đặc thù rất riêng: phần lớn diện tích là rừng tự nhiên mọc trên núi đá vôi. Đây vừa là vẻ đẹp cảnh quan độc đáo, vừa là bài toán hóc búa nhất trong công tác phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR).

Cái khó nhất của chữa cháy rừng trên núi đá là khả năng tiếp cận. Khi xảy ra sự cố ở độ cao lớn, xe cứu hỏa hiện đại gần như "bó tay" vì không thể leo dốc, vòi rồng không thể phun tới ngọn. Hơn nữa, các hang hốc đá tạo ra hiệu ứng "ống khói", hút gió mạnh khiến lửa lan nhanh với tốc độ chóng mặt, gây nguy hiểm cực lớn cho lực lượng tiếp cận.

Tại các "điểm nóng" như huyện Nho Quan, Hoa Lư hay thành phố Tam Điệp, địa hình bị chia cắt mạnh bởi những dải núi đá tai mèo sắc nhọn, độ dốc lớn. Vào mùa hanh khô (thường kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau), thảm thực bì (cỏ khô, lá rụng) trở nên dày đặc, chỉ cần một mụi tàn tro nhỏ cũng có thể bùng phát thành đám cháy lớn.
Bên cạnh yếu tố thiên nhiên khắc nghiệt, áp lực bảo vệ rừng tại Ninh Bình còn đến từ chính sự phát triển du lịch và thói quen sinh hoạt của con người.

Khu vực rừng đặc dụng Hoa Lư – Tràng An hay rừng Cúc Phương luôn thu hút lượng lớn khách du lịch. Nguy cơ cháy do sự bất cẩn trong việc sử dụng lửa khi cắm trại, hút thuốc, hoặc đốt vàng mã tại các khu vực tâm linh ven rừng luôn thường trực.

Ngoài ra, tập quán đốt nương làm rẫy, đốt dọn thực bì sau khai thác hay hun khói lấy mật ong của một bộ phận người dân sống ven rừng (đặc biệt là vùng đệm Vườn Quốc gia Cúc Phương) vẫn là những mầm mống tiềm ẩn, khiến cấp dự báo cháy rừng tại đây thường xuyên ở mức Cấp IV (nguy hiểm) và Cấp V (cực kỳ nguy hiểm) trong những ngày nắng nóng đỉnh điểm.

Xác định rõ những khó khăn đặc thù, Chi cục Kiểm lâm Ninh Bình và các đơn vị chủ rừng đã chuyển trạng thái từ "đợi cháy mới chữa" sang "chủ động phòng ngừa từ gốc".Trong năm 2025, chi cục kiểm lâm Ninh Bình đã phối hợp với công ty cổ phần Hệ thống Thông tin Lâm nghiệp(FIS) triển khai các giải pháp nhằm hạn chế thấp nhất nguy cơ xảy ra cháy rừng. Một trong những giải pháp đó là lắp đặt biển báo hiệu cấp dự báo cháy rừng tự động trên địa bàn tỉnh, Dựa trên các cấp cảnh báo để cảnh báo sớm các vùng, khu vực có khả năng xảy ra cháy rừng dựa trên độ ẩm, nhiệt độ và lượng mưa tại khu vực.