Cấp dự báo cháy rừng cung cấp thông tin quan trọng về mức độ nguy hiểm của điều kiện thời tiết đối với cháy rừng. Tuy nhiên, cùng một cấp dự báo không đồng nghĩa với nguy cơ cháy giống nhau tại mọi khu vực. Sự khác biệt về vật liệu cháy, độ ẩm, địa hình, vi khí hậu và hoạt động của con người có thể khiến khả năng phát sinh, lan truyền và kiểm soát đám cháy thay đổi đáng kể.
Trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, cấp dự báo cháy rừng là một trong những căn cứ quan trọng để xác định thời điểm cần tăng cường tuần tra, kiểm soát các hoạt động sử dụng lửa và chuẩn bị lực lượng, phương tiện phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR).
Tuy nhiên, trên thực địa, một câu hỏi cần được quan tâm là: Nếu hai khu vực cùng được xác định ở một cấp dự báo cháy rừng, liệu nguy cơ cháy tại hai nơi có hoàn toàn giống nhau?
Câu trả lời là không nhất thiết.
Cấp dự báo phản ánh mức độ nguy hiểm theo hệ thống chỉ tiêu và phương pháp tính toán được áp dụng. Trong khi đó, nguy cơ cháy tại một vị trí cụ thể còn chịu tác động của nhiều yếu tố môi trường, đặc điểm thảm thực vật và khả năng phát sinh nguồn lửa. Để đánh giá sát thực tế hơn, cần xem xét mối quan hệ giữa cấp dự báo và điều kiện cháy tại từng khu vực.

1. Cấp dự báo cháy rừng phản ánh điều gì?
Cấp dự báo cháy rừng được sử dụng để phân loại mức độ nguy hiểm của điều kiện cháy theo những tiêu chí nhất định. Tùy hệ thống dự báo, các yếu tố đầu vào có thể bao gồm nhiệt độ, độ ẩm không khí, lượng mưa, thời gian không mưa và các chỉ số liên quan đến độ khô của môi trường.
Thông tin này giúp cơ quan quản lý xác định thời kỳ nguy hiểm, xây dựng phương án phòng ngừa và chủ động bố trí nguồn lực.
Tuy nhiên, cần phân biệt ba khái niệm:
• Cấp dự báo cháy rừng: Mức phân loại theo hệ thống chỉ tiêu dự báo được áp dụng.
• Mức độ nguy hiểm của điều kiện cháy: Mức độ thuận lợi cho việc bắt cháy, duy trì cháy, lan truyền và gây khó khăn cho công tác chữa cháy.
• Rủi ro cháy rừng: Khả năng xảy ra cháy và hậu quả tiềm tàng, có xét đến các yếu tố như nguồn gây cháy, đặc điểm khu vực và những đối tượng có thể bị ảnh hưởng.
Ba khái niệm này có mối liên hệ nhưng không hoàn toàn đồng nhất.
Một khu vực có điều kiện thời tiết khô nóng chưa chắc sẽ xảy ra cháy nếu không xuất hiện nguồn lửa. Ngược lại, khi nguồn lửa xuất hiện tại khu vực có nhiều vật liệu khô, địa hình bất lợi và gió mạnh, đám cháy có thể phát triển nhanh, gây khó khăn cho việc phát hiện và xử lý.
Do đó, cấp dự báo cần được sử dụng như một căn cứ cảnh báo và tổ chức phòng ngừa, thay vì được hiểu là chỉ số mô tả đầy đủ mọi đặc điểm nguy hiểm tại từng điểm trong rừng.
2. Năm yếu tố khiến nguy cơ cháy thực tế khác nhau
2.1. Vật liệu cháy và độ ẩm của thảm thực vật
Lá khô, cành cây, cỏ khô và thảm mục là những vật liệu dễ bắt lửa. Khu vực có nhiều vật liệu khô, phân bố liên tục thường tạo điều kiện cho cháy lan nhanh hơn. Đáng chú ý, độ ẩm vật liệu cháy không hoàn toàn phụ thuộc vào độ ẩm không khí, nên cùng điều kiện thời tiết nhưng khả năng bắt lửa vẫn có thể khác nhau.
2.2. Địa hình, hướng sườn và độ dốc
Địa hình ảnh hưởng đến mức độ nhận bức xạ mặt trời, độ ẩm và hướng lan truyền của đám cháy. Cháy thường có thể lan nhanh hơn khi đi lên sườn dốc; trong khi thung lũng, khe núi và các dạng địa hình phức tạp có thể làm thay đổi hướng, tốc độ gió cục bộ.
2.3. Vi khí hậu và sự biến động theo không gian, thời gian
Trong cùng một khu rừng, nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa có thể khác nhau theo độ cao, độ che phủ và đặc điểm địa hình. Sau mưa, nơi có nắng trực tiếp hoặc gió mạnh có thể khô nhanh hơn khu vực được che phủ. Vì vậy, dữ liệu quan trắc tại một điểm chưa chắc đại diện đầy đủ cho toàn bộ diện tích rừng.
2.4. Tốc độ gió và hướng lan truyền của đám cháy
Gió ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cháy lan và phát tán tàn lửa. Gió mạnh hoặc đổi hướng đột ngột có thể khiến đám cháy phát triển nhanh, phát sinh điểm cháy mới và gây khó khăn cho công tác chữa cháy. Tác động này còn phụ thuộc vào địa hình và đặc điểm vật liệu cháy tại từng khu vực.
2.5. Nguồn gây cháy và hoạt động của con người
Các hoạt động như đốt thực bì, đốt nương, đốt rác hoặc sử dụng lửa bất cẩn gần rừng có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh cháy. Do đó, những khu vực có điều kiện thời tiết tương tự vẫn có thể có rủi ro khác nhau tùy theo hoạt động của con người, lịch sử cháy và hiệu quả kiểm soát nguồn lửa.

Để nâng cao hiệu quả phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR), cần kết hợp thông tin dự báo với dữ liệu thực địa, bản đồ GIS, quan trắc và hệ thống giám sát phù hợp.
📡 Biển báo hiệu cấp dự báo cháy rừng tự động FIS - đưa thông tin cảnh báo đến gần hơn với thực địa.

FIS-CÔNG NGHỆ VÌ NHỮNG CÁNH RỪNG XANH